Bu rapor, Ocak 2002 – Mayıs 2026 arasında Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı resmi web sitesinde yayımlanan 6.929 Türkçe basın açıklamasının söylem analizini sunmaktadır.
Analiz iki düzlemde ilerlemektedir:
Niceliksel düzlemde metinler, kapsamlı bir Türkçe anahtar-kelime ve kalıp setiyle hem tematik kategorilere hem de söylem ailesi → alt-kavram → sinyal kelime şeklinde hiyerarşik bir taksonomiye yerleştirilmiştir. On iki farklı söylem ailesi — egemenlik ve toprak; dayanışma ve kardeşlik; kınama ve protesto; hak ve iddia; çözüm ve uzlaşı; ittifak ve dostluk; normatif/hukuk; terör söylemi; insani diplomasi; endişe ve uyarı; kararlılık; olumlu/yumuşak diplomatik dil — Türk diplomatik dilinin tematik konularını analitik olarak ayrıştırmak için belirlenmiştir.
Niteliksel düzlemde ise söylem profilinin yıllar ve bakan dönemleri içindeki evrimi, AB/Ortadoğu gündemlerinin yıllar içindeki ağırlık değişimi, ve Bakanlık açıklamalarının jest dili irdelenmektedir.
Çalışmanın başlıca bulguları aşağıda özetlenmektedir:
- Bültenlerin hacmi 2008–2009’da yapısal bir sıçrama yaşamış, 2010 sonrasında yıllık 275–435 bandına oturmuştur. 2021 (435), 2014 (405), 2017 (390) tepe yıllarıdır. 2026 yılı verisi Mayıs sonu itibarıyla 98 bültenle kısmidir.
- Söylem aileleri sıralamasında dayanışma ve kardeşlik dili (%28,1) ve endişe/uyarı dili (%25,3) baştadır; ardından kınama ve protesto (%20,5), ittifak ve dostluk (%19,4), normatif/hukuk (%17,8), terör söylemi (%17,6) gelir. Egemenlik ve toprak (%4,6) ile hak ve iddia (%3,9) görece nadirdir.
- Türk diplomasisinin söylemsel pusulası son çeyrek asırda Avrupa’dan Orta Doğu’ya dönmüştür. 2004 yılında basın bültenlerinin %27,7’si AB süreci ile ilgili iken, 2024 yılında bültenlerin %28,7’si İsrail–Filistin meselesi ile ilgilidir. Çalışmamız, Avrupa’dan Ortadoğu gündemine kayışı beş farklı veri kesitiyle ölçmektedir.
- Kınama, Türk diplomasisinin en çok kullandığı jesttir: bültenlerin %23,8’i (1.650 adet) kınama içerir; taziye %23,5 ile (1.628 adet) başa baş gider. İkisinin yüksek birlikte-görülme oranı, ‘terör saldırısını kına + kurbanlara taziye ilet’ biçimindeki standart şablondan kaynaklanır.
- Fail olarak en çok kınanan devlet açık arayla İsrail’dir: 127 bülten (ikinci sıradaki ABD’nin 10 katından fazla). Üç dalga seçilir: 2011–2014 (Mavi Marmara sonrası), 2017–2018 (Kudüs kararı), 2023–2026 (Gazze savaşı; yılda 8–11 kınama).
- Duygu terazisinde Irak, Afganistan, Pakistan ve Somali pozitif kutbu, İsrail negatif kutbu temsil etmektedir. İsrail istisnai bir çift profil de taşır: 127 kınama mesajında hedef iken aynı zamanda 42 olay kınamasında pozitif tarafta yer almaktadır. Aslında tek başına bu veri, ikili ilişkilerin son çeyrek asırdaki değişiminin söylemdeki izidir.
- Bültenlerin %32’si üç veya daha fazla söylem ailesini birlikte taşır: ‘çoğul-rejistreli’ söylem yoğun kriz/gündem yansımasıdır. En ‘çoğul’ bültenler AB ilerleme raporlarına tepki bültenleridir; bir tek bülten 8–9 aileyi birden barındırır.
- Bakan profilleri belirgin biçimde farklılaşır: Babacan döneminde çözüm/uzlaşı dili (%23,4) zirveye çıkar; Davutoğlu döneminde dayanışma (%29,8), kararlılık (%17,6) ve endişe (%26,7) eşzamanlı yükselir; Çavuşoğlu döneminde sertleşme tepededir (kınama %24,5, terör %22,8, endişe %30,1); Fidan dönemi egemenlik (%6,1) ve hak/iddia (%5,5) dillerinin zirvesini gösterir; normatif/hukuk dili %19,8 ile oldukça yüksek seyreder. Henüz tamamlanmamış Fidan dönemi, daha klasik devlet/hukuk/egemenlik söylemine doğru kayışın sinyallerini vermektedir.